احمد شاملو

شبانه‌ی ۴

از کتاب  آیدا: درخت و خنجر و خاطره

عصر عظمت‌های غول‌آسای عمارت‌ها و

                                                     دروغ

عصر رمه‌های عظیم گرسنگی

و وحشت‌بارترین سکوت‌ها

هنگامی که گله‌های عظیم انسانی ،  به دهان کوره‌ها می‌رفت

[ و حالا اگه دلت خواست

                                                                                                       می تونی با یه فریاد

                                                                                                  گلوتم پاره کنی:

دیوارا از بتن مسلحن. ]

عصری که شرم و حق

                               حسابش جداست

و عشق

            سوءتفاهمی ست

که با "متأسفم" گفتنی  فراموش می‌شود

                                                                                         [ وقتی که با ادب

کلاتو ور می‌داری

                                                                                      و با اتیکت  لبخند می زنی

                                                                                            و پشت شمشادا

                                                                                                 اشکتو پاک می‌کنی

                                                                                         با پوشِتت. ]

عصری که

                فرصتی شورانگیز است

تماشای محکومی که بر دار می‌کنند؛

سپیده‌ی ارزان ابتذال و سقوط نیست

مبدأ بسیاری خاطره‌هاست:

[هیفده روز بعدش بود

                                                                                                                که اول دفعه

                                                                                                     تو رو دیدم،  عشق من! ]

وهن عظیم و اوج رسوایی نیست

سیاحتی‌ست با تلاش‌ها و دست‌و‌پا کردن‌ها

                                                       بر سر جایی بهتر

که « از رو تاق ماشین، جون کندنشو بهتر می‌شه دید

تا از تو غرفه‌های شهرداری »

و غیبت‌ها و تخمه شکستن‌

به انتظار پرده که بالا رود

                                   همراه جنازه‌ای

که تهمت زیستن بر خود بسته بود

                                             از آن پیش‌تر

                                                                که بمیرد

عصر کثیف‌ترین دندان‌ها

در خنده‌ای

و مستأصل ترین ناله‌ها

در نومیدی

عصری که دست‌ها

سرنوشت را نمی‌سازند

و اراده

به جایی‌ت نمی‌رساند

عصری که ضمان کامکاری تو

پول چایی است که به جیب می زنی

                                              به پشتوانه‌ی قدرتت

از سمسارها

                  و  رئیسه‌گان

و یک‌دستی مضامینی از این گونه است

که شهر را به هیئت غزلی می‌آراید

با قافیه‌ها و ردیف

و مصراع‌ها – همه همساز –

و نمای نردبانی ظاهرش – که خود، شعار تعالی‌ست –

و از میان همه سنگلاخ و دشت

                                          راه به دریا می‌بری

نیروی اوباشان و باج‌گیران را اگر

                                             بستری شوی

و به زورق یقین آن کسان بنشینی که هیچ‌گاه

تردید نمی‌کنند

و آدمی را

              هم بدان چرب‌دستی گردن می‌زنند

که مشاق ژنده‌پوش دبستان ما

قلم‌های نئین را قط می‌زد

و در دکه‌ی بی‌ایمانی‌شان

همه چیزی را

                   توان خرید

                                  در برابر سکه‌ای

عصر پشت و رو

که ژنرال‌ها

                درسته می‌میرند

بی‌ آن که

             ککی حتا

                          گزیده باشدشان

و مردان متنفر از جنگ

با سینه‌های دریده

و پوستی

             که به کیسه‌های انباشته از سرب

                                                         می‌ماند.

عصری که مردان دانش

اندوه و پلشتی را

با موشک‌ها

به اعماق خدا می‌فرستند

و نان شبانه‌ی فرزندان خود را

از سربازخانه‌ها

                      گدایی می‌کنند

و زندان‌ها انباشته از مغزهایی‌ست

که اونیفورم‌ها را وهنی به شمار آورده‌اند

چرا که رسالت انسان

هرگز این نبوده است

هرگز این نبوده است !

عصر توهین‌آمیزی که آدمی

مرده‌ای‌ست

                با اندک فرصتی از برای جان کندن

و به شایستگی‌های خویش

از همه‌ی افق‌ها

دورتر است

عصری چنان عظیم، چنان عظیم، که سفر را

                                                           در سفره‌ی نان نیز

هم بدان دشواری  به پیش می‌باید برد

که در پهنه‌ی نام